مدیریت بهره‌برداری و تخصیص بهینه منابع آب جهت تعیین برنامه زراعی- اقتصادی الگوی بهینه کشت در منطقه رودبار الموت

نویسندگان

1 فوق لیسانس وظیفه/ مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی قزوین

2 استادیار /گروه مدیریت صنعتی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)

3 کارشناس ارشد مدیریت صنعتی

چکیده

امروزه برداشت‌های بی­رویه از منابع آب زیرزمینی افت شدیدی را در کمیت و کیفیت این منابع ایجاد نموده و کشاورزی پایدار را در معرض خطر و تهدید قرار داده است. رشد بی­رویه جمعیت و نیاز به منابع آبی بیشتر در سال‌های آتی ایجاب می‌کند که راهکارهای مدیریتی در زمینه برداشت صحیح از منابع آب، تغذیه آب‌های زیرزمینی و افزایش بهره‌وری منابع آب، به‌ویژه در برنامه‌های اجرایی بخش کشاورزی تحت اولویت قرار گیرند. در این راستا بهینه­سازی مصرف آب به‌عنوان گام اولیه می‌تواند نقش مهمی را ایفا نماید. به همین منظور، هدف اصلی تحقیق حاضر تعیین الگوی بهینه کشت برای استفاده صحیح از منابع آب در منطقه رودبار الموت استان قزوین است. برای نیل به هدف فوق از مدل برنامه­ریزی کسری آرمانی و داده­های آماری سال 1391 استفاده شد. حل مدل و تحلیل داده‌ها نیز در محیط نرم‌افزاری GAMZ نسخه 9/32 صورت گرفت. نتایج نشان داد که با تخصیص بهینه منابع آب علاوه بر کاهش میزان آب مصرفی در مزارع، هزینه و نیروی کار بکار گرفته‌شده در هر هکتار از اراضی کاهش و شاخص کارایی «نسبت سود به مصرف آب» در حدود 13 درصد افزایش می­یابد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


1- پرهیزکاری ا. (1392). تعیین ارزش اقتصادی آب آبیاری و پاسخ کشاورزان به سیاست‌های قیمتی و غیر قیمتی در استان قزوین. پایان‌نامه کارشناسی ارشد اقتصاد کشاورزی، دانشگاه زابل، دانشکده کشاورزی، 130 ص.

2- پرهیزکاری ا، صبوحی م .(1392). شبیه‌سازی پاسخ کشاورزان به سیاست کاهش آب آبیاری در دسترس. مجله آب و آبیاری، 3(2): 59-74.

3- پرهیزکاری ا، صبوحی م، ضیائی س .(1392). شبیه‌سازی بازار آب و تحلیل اثرات سیاست اشتراک‌گذاری آب آبیاری بر الگوی کشت تحت شرایط کم‌آبی. مجله اقتصاد و توسعه کشاورزی، 27(3): 1-12.

4- پیکانی غ، صالح ا، باقریان ع .(1386). تعیین الگوی بهینه کشت و استخراج تقاضای هنجاری آب، مطالعه موردی شهرستان کازرون، اقتصاد کشاورزی و توسعه، (60): 71- 85.

5- چیذری ا، کرامت زاده ع، میرزایی ا .(1385). تعیین ارزش اقتصادی آب کشاورزی با استفاده از مدل الگوی کشت بهینه تلفیق زراعت و باغداری، مطالعه موردی سد بارزو شیروان، مجله اقتصاد کشاورزی و توسعه، ص 60- 35.

6- خالدیه،احسانی م .(1382). شناخت و بهره‌وری آب کشاورزی به‌منظور تأمین امنیت آبی و غذایی کشور، یازدهمین همایش کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران.

7- رستگاری پور ف، صبوحی م .(1388). تعیین الگوی کشت با استفاده از برنامه‌ریزی فازی خاکستری، مطالعه موردی شهرستان قوچان. مجله علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، 48: 405-413.

8- سازمان جهاد کشاورزی استان قزوین. (1390) گزارش‌های سالیانه ادارات جهاد کشاورزی الموت غربی و شرقی.

9- فلسفی زادهن، صبوحی صابونی م .(1387). تعیین الگوی بهینه کشت با تأکید بر استفاده پایدار از منابع آب سطحی، مطالعه موردی شهرستان مرودشت، مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین‌المللی بحران آب، دانشگاه زابل، اسفند 1387.

10- وب‌سایت مدیریت جهانی منابع آب (همکاری جهانی آب یا GWP).

11- Amini Fasakhodi A, Nouri S. H, Amini M .2010. Water Resources Sustainability and Optimal Cropping Pattern in Farming Systems A Multi-Objective Fractional Goal Programming Approach. Water Resour Manage. 24: 4639–4657.

12- Chaturvedi M.C .2001. Sustainable development of India’s waters: some policy issues, Water Policy.3: 297–320.

13- Hosseini S.M, Mahdi K .2007. Investigating ecological indices of agricultural sustainable development in Salehabad county. Iranian Journal of Agricultural Sciences, 38 Pp.

14- Narayan S.L, Sudhindra N .2006. Optimal crop planning and water resources allocation in a coastal groundwater basin, Orissa, India. Agricultural water management, 83: 209-206.

15- Nazer W, Tilmant D, Mimi Z .2010. Optimizing irrigation water use in the West Bank, Palestine. Agricultural Water Management, 97: 339–345.

16- Rehman T, Romero C .1989. Multiple Criteria Analysis for Agricultural Decisions. Elsevier, Amsterdam.

17- Samani N,Raeissi E, Soltani A.R .1994. Modeling the stochastic behavior of the Fars river. J. sciences 5: 49-58.

18- Zhen L, Routray J.K, Zoebisch M.A .2005. Three dimensions of sustainability of farming practices in the North China Plain A case study from Ningjin County of Shandong Province, PR China. Agriculture, Ecosystems and Environment. 105: 507–522.